Tüm Haberler
Tüm Haberler
Sık Kullanılanlara Ekle! Açılış Sayfası Yap! Sitene Ekle! İletişim
  Anasayfa
  Haberler
  Bölgeler
  Yazarlar
  Ziyaretçi Yorumu
  Üyelik İşlemleri
  Künyemiz
  İrtibat

Gelişmiş Arama
Kitap Tanıtımı
 Humus'ta Kan Gövdeyi Götürüyor (Video)    Erdoğan: Suriye bizim iç meselemizdir    Zevahiri Suriye Muhalifetini Destekledi    Beşşar Esad’ın Suriye'de Öngöremedikleri    Şehid Şeyh Ahmed Yasin: Allah'ım Ümmetin Suskunluğunu Sana Şikayet Ediyorum    ''İskenderun saldırısı İsrail'in taktik değişikliği''    İKÖ ve İslam Dünyasının Soruları    İrlanda gemisi Gazze yolunda    Türkiye'den İsrail'e Enerji Yaptırımı Sinyali    Hamanei: ''Siyonist rejimin saldırısı beşeri vicdanlara saldırıydı!''  
İslâm hem teşbih, hem tenzihtir!
Pazartesi, 18 Eylül 2006 - (23:30)
Dücane Cündioğlu

Facebook da paylaş Twitter da paylaş

Teşbih, Hakk'ı, benzetmelerle, yani ne olduğunu bildiren sıfatlar aracılığıyla bilmenin; tenzih ise, cisimler dünyasına (mahlukata) ait tüm niteliklerden selb ve tecrid etmek suretiyle, yani ne olduğunu değil, ne olmadığını bildiren sıfatlar aracılığıyla Hakk'ı tanımanın ve tanıtmanın yoludur.


Papa “İslâm'da akıl ile Tanrı arasında bağlantı yoktur!” demekle yetinmemiş, bu iddiasının delili olarak da “İslâm'da soyut bir Tanrı inancı bulunduğunu” söylemiş. Yani o kadar soyutmuş ki, o denli uzakmış ki böylesi bir Tanrı tasavvuru akıl ile kavranılamazmış.

“Hangi akıl?” diye sormayacağız. Akl'ı “müslüman aklı”, “hıristiyan aklı” diye de parçalamayacağız. Bilâkis ilim geleneğimize tâbi olmak suretiyle, akl'ı “insan aklı” olarak adlandırıp bu akl'ı da “akl bi'l-meleke” mânâsıyla; kabaca, “yetişkin aklı”yla tanımlayacağız.

Akl'ı nazarî (teorik) ve amelî (pratik) olarak taksim edenler varsa da biz nazarî olana sadece 'akıl', amelî olana ise 'zeka' demeyi tercih edecek ve “soyut Tanrı inancını” akl'ın kavrayabileceğini, lâkin bu konuda zekâ'nın elinden bir şey gelmediğini/gelemeyeceğini hatırlatmakla yetineceğiz.

İnsanoğlunun bu iki ayrı kavrama biçimi nedeniyledir ki Kur'an-ı Kerim, iki farklı yöntem kullanır: teşbih ve tenzih.

Teşbihî anlatımlar zekâ'ya (avamın aklına); tenzihî anlatımlar ise akl'a (havassa) hitab eder. İlki isbatı (sübut), ikincisi de nefyı (selb) gösterir.

Teşbih, Hakk'ı, benzetmelerle, yani ne olduğunu bildiren sıfatlar aracılığıyla bilmenin; tenzih ise, cisimler dünyasına (mahlukata) ait tüm niteliklerden selb ve tecrid etmek suretiyle, yani ne olduğunu değil, ne olmadığını bildiren sıfatlar aracılığıyla Hakk'ı tanımanın ve tanıtmanın yoludur.

Kelâm âlimlerimiz, bu ayrımı zatî (selbî) ve sübuti sıfatlar şeklinde yapmışlardır.

Zâtî sıfatlar şunlardır: 1. Vücud, 2. Vücub, 3. Kıdem, 4. Beka, 5. Vahdaniyet, 6. Muhalefet'ul-havadis. (Ehass-ı havass vücud'un sıfat olmadığı hususunda havassa uyarıda bulunmuşlardır.)

Şimdi bu sıfatları sırasıyla açıklamaya çalışalım: Hakk, 1. Vardır/yok değildir; 2. Zorunludur, yani O hep vardır/varlığını başkasına borçlu değildir; 3. Öncesizdir/sonradan meydana gelmemiştir; 4. Sonrasızdır/varlığı sona erecek değildir; 5. Birdir/çok değildir; 6. O, sonradan varolanlara aslâ benzemez.

Hakkın sübutî sıfatlarının ise -ki Ehl-i Sünnet kelâmcılarına göre 8'dir- hepsinin âleme (mahlûkata) nisbeti vardır: yaratmak, bilmek, görmek, işitmek, konuşmak, vs.

Bu sıfatlar teşbihîdir. Avam hiç kuşkusuz ki “Allah yaptıklarınızı görür, söylediklerinizi işitir” şeklindeki bir hitabı anlamakta güçlük çekmez. Ancak “Nasıl bilir, nasıl görür, bizim gibi mi?” diye sorulduğunda, “Elbette hayır!” denilir, denilmelidir; zira “O'nun benzeri hiçbir şey yoktur” ayeti bu yoldaki tüm itirazları sona erdirecek en sarih merciîdir.

Biraz dinî eğitim almış herkesin ezberinde bulunan bu bilgileri tekrarlamamın nedeni, Kur'an'da teşbihî ve tenzihî ifadelerin fevkalâde dengeli bir surette yer aldığına ve halkın teşbihî ifadeleri zahiren anlamak hatasına düşmemeleri için onları da tenzihî ifadeler aracılığıyla uyardığına işaret etmek. Yani ne tenzihî, ne de teşbihî ifadeler tek başlarına yorumlanabilirler. Her iki anlatım yolu da Kur'an'ın üslûbuna uygun olarak birlikte ele alınmak durumundadır. Ancak vaizlerin vaazlarında sıklıkla teşbihe yer vermeleri, buna mukabil müderrislerin İlm-i Akaid ve bilhassa İlm-i Kelâm derslerinde tenzihi öne çıkarmaları eğitimin ve öğretimin gayesine mutabıktır. İlki terbiye (eğitim), ikincisi talim (öğretim)dir. Çünkü kemal-i maarif talim ve terbiyeyle mümkündür.

Sözün özü, “İslâm'da soyut bir Tanrı inancının bulunduğu iddiasını” tenzih akidesine istinaden doğrulamakta hiçbir mahzur yoktur. Çünkü Rabbimiz Hak Teâlâ, Efendimiz Hz. İsa'ya iftira atan hıristiyanların tasavvur ettikleri gibi oğlu, eşi, benzeri olmaktan, çarmıha gerilmekten, ellerine ve ayaklarına çiviler çakılmaktan, kan kaybetmekten, acıdan, ızdırabdan (passions) münezzehtir. Müslümanlar iman ibadet ve dua edebilmek için Rabbin resmini veya heykelini görmeye ihtiyaç duymazlar.

Niçin?

O, O'dur çünkü! VARLIK O'dur! O ki Allah'tır; ilâh tanınmaya lâyık tek VARLIK'tır. O ki Bir'dir. O ki Samed'dir; varlığını bir başka varlığa borçlu değildir. Oğlu yoktur; sonrasızdır. Babası yoktur; öncesizdir. Aslâ ve kat'a O'nun dengi/eşi/benzeri yoktur.

İşte tenzihî ifadelerin sultanı! (İhlâs Suresi, Kur'an'da bütünüyle Hakk'ın zatından söz eden tek suredir.)

Zekâları ancak teşbihle iknâya müsait olanlar, kendilerine “şah damarlarından daha yakın olan”ı tanıtan Kur'an'ın sesine kulak vermelidirler! O takdirde belki Hakk'ı yanlarında, karşılarında, sağlarında, sollarında değil ama O'nu bizzat içlerinde/gönüllerinde bulmayı becerebilirler.

Not: Kur'an'ın dünyayı şereflendirmeye başladığı o mübarek aya girmek üzereyiz. Ehline şimdiden hasret, hürmet ve mehabbet!

[ Arşivle! ] [ Yazdır! ] [ Postala! ]

 

Facebook da paylaş Twitter da paylaş

'Dücane Cündioğlu'in Son 10 Yazısı
   Köşeyazarı şımarıklığı
   Kâse yoksa, bâde de yok!
   'ben'i bilen yine aynı 'ben' olursa...
   Asım'ın nesliymiş!
   Türkiye'nin Ruhu ve İslâmî Sol
   Türkçe, dile düştüğünde nasıl düşer?
   Kutsalın sesi
   Özgürlüğün kadıncası
   Sen sadece saçma konuşmuyorsun, saçma da düşünüyorsun!
   Gönül'ü tanımazlar ki gönlün kararına secde eden akl'ı tanısınlar!
Yazarlar
Maruf Çetin
Fedek ile ilgili tüm tartışmalar uydurmadır
Alıntılar
Selahaddin Eş Çakırgil
Bir geçmeyen geçmişin, bir zorbalığın 100 yılından resmi geçit sahneleri..
Bülent Şahin Erdeğer
Diller Değil Davranışlardır Aslolan...
Ahmet Varol
'Kaybedecek Zalim' İçin Kaybetmek
Robert Fisk
Fisk: Şiiler, Esad'ı yalnız bırakmayacak
Bülent Keneş
Suriye'de yaşanan katliamlarda İran'ın rolü
Abdurrahman Dilipak
Mehdi mi dediniz?
Haberler
Kitaplar
Oyunlar

islamdunyasi.com'da
internet'te

© Copyright by İslamdünyası
E-Posta:
info@islamdunyasi.com

Kaynak göstermek şartıyla alıntı yapılabilir.
Yazarların yazıları kendilerini bağlamaktadır.
Sitemiz Basın Meslek İlkeleri'ne uymayı taahhüt etmektedir.